Door Katja Callens

Op de verjaardag van mijn schoonvader zei hij het weer, half lachend, half serieus. "Vrouwen leven langer, dus ik ben de eerste die vertrekt." Iedereen grinnikte en schonk nog eens bij.

Zijn vrouw keek me even aan. Niet boos, meer nieuwsgierig. Haar blik vroeg: klopt dat eigenlijk wel, of is het zo'n ding dat mensen gewoon blijven herhalen?

Het korte antwoord is ja. Gemiddeld worden vrouwen ouder dan mannen. In vrijwel elk land, en bij een groot deel van alle zoogdieren.

Het lange antwoord is interessanter. Want de vraag waarom worden vrouwen ouder dan mannen gaat maar voor de helft over je lichaam. De andere helft gaat over hoe je leeft. En dat tweede stuk heb jij zelf in handen, of je nu man of vrouw bent.

Hoeveel schelen mannen en vrouwen echt?

Laat ik met de cijfers beginnen, want daar wordt het meteen concreter. Volgens het CBS lag de levensverwachting in Nederland in 2024 op 80,5 jaar voor mannen en 83,2 jaar voor vrouwen. Een vrouw die nu geboren wordt, mag dus rekenen op zo'n 2,7 jaar extra.

Bijna drie jaar. Dat is reëel, maar het is ook minder groot dan veel mensen denken. En het is veel kleiner dan vroeger.

Ga maar terug naar 1980. Toen werd een man gemiddeld 72,5 jaar en een vrouw 79,2 jaar. Een gat van bijna zeven jaar. In vier decennia is het verschil dus meer dan gehalveerd.

Dat ene feit zegt al heel veel. Als het puur biologie was, een vast verschil tussen man en vrouw, dan zou dat gat niet zo sterk kunnen krimpen. Er speelt dus meer mee dan alleen je lichaam.

Een deel zit in je lichaam

Toch is biologie wel degelijk een stuk van het verhaal. Dat zie je het duidelijkst in de dierenwereld. Bij veel diersoorten leven de vrouwtjes gemiddeld langer dan de mannetjes, ook als ze in precies dezelfde omgeving zitten. Leefstijl kan dat niet verklaren. Daar zit iets dieper.

Eén verklaring zit in de hormonen. Vrouwen maken tot de overgang veel oestrogeen aan, en dat lijkt een beschermend effect te hebben op het hart en de bloedvaten. Hart- en vaatziekten komen bij vrouwen vóór de menopauze dan ook minder voor dan bij mannen van dezelfde leeftijd. Na de overgang loopt dat verschil langzaam terug.

Een tweede spoor loopt via de chromosomen. Vrouwen hebben twee X-chromosomen, mannen een X en een Y. Onderzoekers denken dat die tweede X als een soort reservekopie werkt. Als er op het ene X-chromosoom iets hapert, kan het andere het deels opvangen. Mannen missen die back-up. Het blijft een hypothese die wetenschappers nog verder uitpluizen, maar het past wel bij wat we bij andere soorten zien.

Er zijn nog meer kleine verschillen die meetellen. Het afweersysteem van vrouwen reageert gemiddeld wat feller, wat kan helpen bij infecties. En ijzer speelt een rol. Vrouwen verliezen tot de overgang maandelijks bloed, waardoor hun ijzergehalte lager ligt. Een hoog ijzergehalte wordt in verband gebracht met meer schade aan cellen, dus dat lagere niveau zou in hun voordeel kunnen werken. Ook dit zijn aanwijzingen, geen harde wetten.

Dit is het deel waar je weinig aan kunt doen. Je geslacht en je chromosomen krijg je mee. Gelukkig is het niet het deel dat het meeste gewicht in de schaal legt.

Een ander deel zit in hoe je leeft

Hier wordt het persoonlijk, want dit is het stuk waar jij over gaat.

Mannen rookten decennialang vaker en meer dan vrouwen. Ze dronken meer, namen meer risico in het verkeer en op het werk, en stapten later naar de dokter als er iets niet goed voelde. Dat tikt allemaal aan. Niet in één klap, maar over een heel leven opgeteld.

Er speelt nog iets mee dat minder vaak genoemd wordt. Mannen praten gemiddeld minder makkelijk over klachten, ook over hun hoofd. Ze zoeken later hulp en bouwen vaak een smaller sociaal netwerk op naarmate ze ouder worden. Goede contacten en op tijd aan de bel trekken klinken zacht, maar ze hebben een hard effect op hoe lang en hoe gezond je leeft.

Het mooie bewijs daarvoor is juist dat krimpende verschil. Het CBS koppelt de kleiner wordende kloof rechtstreeks aan het veranderende rookgedrag van mannen en vrouwen. Toen mannen minder gingen roken en vrouwen een tijd lang juist méér, schoven de levensverwachtingen naar elkaar toe.

Met andere woorden: een flink deel van dat "vrouwen leven langer" was nooit in beton gegoten. Het was gewoon een optelsom van gewoonten. En gewoonten kun je veranderen. Ik schreef eerder over de gewoonten die veroudering versnellen, en bijna allemaal gelden ze net zo hard voor mannen als voor vrouwen.

Wil je weten waar jij nu staat, los van je geboortejaar en je geslacht? Dan is de gratis biologische leeftijd test een goed startpunt. In een paar minuten zie je of je lichaam jonger of ouder scoort dan je kalenderleeftijd.

Waarom het verschil blijft krimpen

Het verhaal van de laatste jaren maakt het nog duidelijker. Mannen zijn gezonder gaan leven, en bij vrouwen bleef de winst wat achter. Daardoor komt de levensverwachting van mannen inmiddels weer net boven het niveau van vóór de coronapandemie uit, terwijl die van vrouwen nog een tikje achterblijft.

Dat betekent niet dat mannen vrouwen voorbij zullen streven. De biologische voorsprong blijft bestaan. Maar het laat wel zien hoe groot de invloed van leefstijl is. Een paar procent van de bevolking die anders gaat leven, en de cijfers voor een heel land verschuiven.

Je ziet hetzelfde patroon als je over de grens kijkt. In landen waar vrouwen pas laat massaal gingen roken, bleef hun voorsprong lang groot. In landen waar mannen en vrouwen ongeveer hetzelfde leven, is het verschil juist klein. Dezelfde biologie, heel andere uitkomsten. De leefstijl geeft telkens de doorslag, niet het geslacht op zich.

Vertaal dat naar jezelf. Het grootste deel van hoe snel jij veroudert, zit niet vast aan het feit dat je man of vrouw bent. Het zit in beweging, slaap, voeding, roken, drinken en stress. Precies de knoppen waar je zelf aan kunt draaien. Waarom de een veel sneller veroudert dan de ander lees je in mijn stuk over de verschillen in veroudering tussen mensen.

Zo bekeken is de vraag waarom vrouwen ouder worden dan mannen eigenlijk de verkeerde vraag om je zorgen over te maken. De vraag die telt, is wat jij deze week doet met de jaren die je nog voor je hebt. Daar heeft je geboortejaar weinig over te zeggen, en je geslacht nog minder.

Je biologische leeftijd trekt zich niets aan van je geslacht

Hier komt het samen. Er zijn twee leeftijden die ertoe doen. Je kalenderleeftijd, het getal op je paspoort. En je biologische leeftijd, de staat waarin je lichaam echt verkeert.

Zet twee mannen van 60 naast elkaar. De een traint drie keer per week, slaapt goed en rookt niet. De ander zit de hele dag, slaapt slecht en steekt elke avond een sigaret op. Op papier even oud. In werkelijkheid schelen hun lichamen soms tien jaar of meer. Hun hart, hun bloedvaten en hun spieren vertellen een heel ander verhaal dan hun paspoort. Datzelfde geldt voor twee vrouwen van 60.

Dat is het geruststellende aan dit hele verhaal. Je kunt je geslacht niet kiezen en je chromosomen niet ruilen. Maar een groot deel van je veroudering stuur je wel zelf. Een man die gezond leeft, verslaat met gemak een vrouw die dat niet doet. En omgekeerd.

Een simpel begin: ga vandaag een half uur stevig wandelen en leg je telefoon een uur eerder weg dan normaal. Twee kleine dingen, elke dag herhaald, verzetten op termijn meer dan welke genetische loterij ook. Je merkt het eerst aan je energie en je nachtrust, en pas veel later aan het getal dat er echt toe doet. Wil je het nog verder terugdringen, dan vind je concrete stappen in mijn gids over je biologische leeftijd verlagen.

Dus ja, schoonvader, vrouwen worden gemiddeld ouder. Maar dat gemiddelde zegt niets over jou persoonlijk. Dat getal schrijf je grotendeels zelf.

Vitale groetjes, Katja Callens

Veelgestelde vragen

Worden vrouwen overal ter wereld ouder dan mannen?

In vrijwel alle landen leven vrouwen gemiddeld langer dan mannen. Hoe groot het verschil is, loopt wel uiteen. In landen waar mannen veel roken en risicovoller leven, is het gat groter. In landen waar de leefstijl van mannen en vrouwen dichter bij elkaar ligt, is het kleiner. De richting is overal hetzelfde, de omvang verschilt.

Hoeveel jaar worden vrouwen gemiddeld ouder dan mannen in Nederland?

In 2024 was de levensverwachting bij geboorte 80,5 jaar voor mannen en 83,2 jaar voor vrouwen, een verschil van ongeveer 2,7 jaar. In 1980 was dat verschil nog bijna zeven jaar. De kloof is dus in enkele decennia meer dan gehalveerd.

Waarom wordt het verschil tussen mannen en vrouwen kleiner?

Vooral door veranderend leefgedrag. Mannen zijn minder gaan roken en drinken en leven gezonder dan vroeger. Omdat roken een vertraagd effect heeft op de sterfte, werkt die verandering pas jaren later door in de cijfers. Het CBS wijst het veranderende rookgedrag aan als belangrijkste reden dat de kloof krimpt.

Kan een man net zo oud worden als een vrouw?

Zeker. De biologische voorsprong van vrouwen is een gemiddelde, geen wet. Een man die niet rookt, genoeg beweegt, goed slaapt en gezond eet, kan zijn biologische leeftijd flink onder zijn kalenderleeftijd brengen en zo een vrouw met een ongezonde leefstijl ruim voorbijstreven.

Gerelateerde artikelen

Wetenschap

Hartleeftijd berekenen: hoe oud is je hart werkelijk?

Lees meer →

Wetenschap

VO2 max verbeteren: je venster op biologische leeftijd

Lees meer →

Wetenschap

Spiermassa verlies bij ouder worden: wat helpt echt

Lees meer →